A A A
Polska w Schengen
Układ z Schengen jest umową międzynarodową mająca na celu zapewnienie swobodny przepływ osób na obszarze państw-sygnatariuszy. Został podpisany 14 czerwca 1985 r. (tzw. Schengen I). Ostatecznie zaczął obowiązywać 26 czerwca 1995 r. Stało się tak za sprawą Konwencji Wykonawczej do Układu z Schengen podpisanej 19 czerwca 1990 r.
Konwencja Wykonawcza (tzw. Schengen II) wprowadza cały kompleks przepisów kompensacyjnych (środków bezpieczeństwa) oraz potwierdza intencję zniesienia kontroli przepływu osób i ułatwienia przewozu towarów przez granice wewnętrzne poszczególnych państw należaćych do Wspólnoty Europejskiej.
Układ jest otwarty dla wszystkich członków Unii Europejskiej. Wynikająca z niego swoboda przepływu osób wewnątrz tzw. strefy Schengen dotyczy nie tylko obywateli państw - sygnatariuszy, ale wszystkich osób wszelkiej narodowości i o dowolnym obywatelstwie, które przekraczają granice wewnętrzne na terenie objętym porozumieniem
21 grudnia 2007 roku Polska wraz z 8 innymi nowymi członkami Unii Europejskiej dołączyła do strefy Schengen. Kraje te przyjęły ujednolicone zasady wjazdu i krótkoterminowego pobytu na ich terytorium.
Obywatele krajów trzecich, aby wjechać na terytorium Schengen, muszą posiadać ważny dokument podróży oraz wizę, jeśli jest ona wymagana. Muszą również spełniać następujące warunki:
- uzasadnić cel podróży i warunki planowanego pobytu, posiadać środki wystarczające na utrzymanie, zarówno podczas planowanego pobytu jak i na powrót do kraju zamieszkania lub na tranzyt do państwa trzeciego, do którego osoba ta ma zagwarantowany wjazd, albo być w stanie legalnie zdobyć wyżej wymienione środki;
- nie mogą znajdować się na liście osób, którym odmówiono zgody na wjazd;
- nie mogą być uznawani za osoby, które mogą naruszyć porządek publiczny, bezpieczeństwo lub stosunki międzynarodowe jednej z Umawiających się Stron.
Państwa Schengen wydają następujące rodzaje wiz jednolitych, które uprawniają posiadacza do wjazdu oraz pobytu na terytorium Schengen:
- wiza lotniskowa (A) - ważna tylko dla podróżujących samolotem, nie umożliwia posiadaczowi opuszczenia strefy tranzytowej lotniska,
- wiza tranzytowa (B) - pozwala na tranzyt przez terytorium Schengen, nie przekraczający 5 dni,
- wiza krótkoterminowa (C) - umożliwia pobyt na terytorium Schengen do 90 dni, w ciągu 6 miesięcy od momentu pierwszego wjazdu.
Oprócz wiz jednolitych, kraje Schengen wydają długoterminowe wizy narodowe (D) oraz zezwolenia na pobyt, które są ważne tylko na terytorium kraju wydającego.
Długoterminowe wizy narodowe pozwalają ich posiadaczom na nieprzekraczający 5 dni bezwizowy tranzyt przez terytorium innych krajów strefy Schengen.
Posiadacze zezwoleń na pobyt wydanych przez jedno z państw Schengen, mogą podróżować po strefie Schengen przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy.
W przypadku Rzeczypospolitej Polskiej tytułami pobytowymi są:
- zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony,
- zezwolenie na osiedlenie się,
- zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE,
- zgoda na pobyt tolerowany,
- status uchodźcy.
Przekraczając granicę Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemiec posiadający jedno z w/w zezwoleń powinien posiadać ważną kartę pobytu, która jest dokumentem potwierdzającym posiadanie w Polsce tytułu pobytowego.
Doświadczenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców z punktu widzenia kilku miesięcy po wejściu do strefy Schengen w aspekcie systemu udzielania ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
Wejście Polski do strefy Schengen nie wpłynęło na uregulowania prawne oraz praktykę orzeczniczą w zakresie udzielania cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Spowodowało natomiast znaczący wzrost liczby złożonych w 2007 r. w Rzeczpospolitej Polskiej wniosków o nadanie statusu uchodźcy.
W ubiegłym roku przyjętych zostało 4 563 tego typu wnioski. Zgodnie z przepisami ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wniosek o nadanie statusu uchodźcy obejmuje także małoletnie dzieci towarzyszące wnioskodawcy oraz może objąć małżonka wnioskodawcy, za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Wnioskami o nadanie statusu uchodźcy zostało w 2007 r. objętych 10 048 osób. W porównaniu do roku 2006 nastąpił więc wzrost liczby złożonych wniosków o około 45 % oraz wzrost liczby osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy o około 41 %.
Wyraźne tendencje wzrostowe odnotowywane były w miesiącach poprzedzających akcesję do strefy Schengen. Na przykład, że we wrześniu złożonych zostało 478 wniosków obejmujących 1 087 osób, w październiku - 473 wnioski obejmujące 1 023 osoby, w listopadzie - 572 wnioski dotyczące 1 354 osób, w grudniu 1 028 wniosków dotyczących 2 466 osób.
Ubiegłoroczna tendencja była przede wszystkim skutkiem obaw cudzoziemców, z obiektywnego punktu widzenia całkowicie nieuzasadnionych i bezpodstawnych, iż po wejściu Polski do strefy Schengen wjazd na terytorium naszego kraju i wystąpienie z wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy będzie utrudnione lub wręcz nawet niemożliwe. Dostęp do procedury statusowej nie został tymczasem w żaden sposób ograniczony.
W związku z tym, że większość cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy korzysta w czasie trwania postępowania z pomocy Urzędu do Spraw Cudzoziemców, poważnym problemem stała się kwestia zapewnienia tym osobom zakwaterowania oraz stosownej pomocy socjalnej oraz medycznej. Koniecznym było otwarcie kolejnych ośrodków dla cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy. Pod koniec 2007 r. istniało 21 ośrodków (3 ośrodki własne Urzędu oraz 18 dzierżawionych), w których zakwaterowanych było 6 287 osób. Dodatkowo, 854 osobom udzielano pomocy poza ośrodkami poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego na pokrycie we własnym zakresie kosztów pobytu na terytorium naszego kraju.
Po dniu 21 grudnia 2007 r. obserwowana była tendencja wzrostowa w zakresie przypadków samowolnego opuszczania przez podopiecznych Urzędu ośrodków dla cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy. Zwykle osoby te po wyjeździe z terytorium naszego kraju udawały się do Austrii, Niemiec i Francji, gdzie ponownie występowały z wnioskami o nadanie statusu uchodźcy.
Wskazać jednak należy, iż przystąpienie do strefy Schengen nie zwolniło Polski ze zobowiązań wynikających z przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 343/2003 z dnia 18 lutego 2003 r. ustanawiającego kryteria i mechanizmy określania Państwa Członkowskiego, które jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o azyl złożonego w jednym z Państw Członkowskich przez obywatela kraju trzeciego (tzw. Dublin II). W związku z powyższym, w roku bieżącym nastąpił wzrost wniosków kierowanych do Polski z innych państw członkowskich Unii Europejskiej o przyjęcie osób, które wcześniej aplikowały o nadanie status uchodźcy w Polsce. Do dnia 24 kwietnia 2008 r. wpłynęło 1 592 tego typu wniosków.
